) - Bản chất là những kịch bản điện ảnh, cộng với khá nhiều kịch bản đã viết và đang viết, tôi vẫn ấp ủ các dự án phim truyện
Còn với phim “Bi, đừng sợ” của đạo diễn Phan Đăng Di, tôi đã nói một cách sòng phẳng trong bài viết: “Người làm phim cần biết sợ điện ảnh”. ”. Con cần có đủ lòng dũng mãnh để sẽ không bị chết chìm trong những dòng thác ngôn từ hình ảnh của cái thời mà thảy biến thành quảng cáo và mọi giá trị đều bị quy thành vàng thành tiền dù là tiền vàng thế gian hay tiền vàng âm phủ”.
Theo ông, có phải nhược điểm phim truyện Việt như người ta thường biểu đạt ngoài nói nhiều, hình ảnh nghèo, tiết tấu chậm, nhạc không ăn khớp mấy, còn có yếu tố không cho người xem là người biết tư duy…? Hay là điều gì khác? - Đúng là bít tất những điều vừa liệt kê ra đấy! Và nhược điểm lớn nhất là đã thiếu đi hoặc rất mờ nhạt cái mà người xem đang cần, rất cần, đó chính là ngọn lửa ở bên trong tác phẩm, là cái thái độ ngay thẳng bênh vực con người, là cái thông điệp về nhân sinh ngầm sâu mà những người làm phim cần gửi đến người xem qua hàng loạt những hỉ, nộ, ái, ố, những cảnh sắc, những y phục và diễn xuất… Tôi biết rõ một số người làm phim mà điện ảnh đối với họ chỉ là nơi để mua danh và trục lợi dễ dàng hơn trong lĩnh vực khác! Dạo gần đây, phim Việt xuất hiện những đạo diễn “bạc tỉ”.
V. Ông nghĩ gì về đời đạo diễn ăn khách hiện giờ, hay những đạo diễn nói lật dễ như trở bàn tay, mà phim thì quá tồi? Còn những phim được ngợi khen như “Bi, đừng sợ”, “Cú và chim sẻ…” thì sao? - đời đạo diễn “bạc tỉ” đó - một số không ít là sản phẩm đặc sệt của công nghệ điện ảnh Mỹ, tức thị điện ảnh thương mại chuyên sinh sản loại “phim chợ” (kể cả phim “bom tấn”), họ được đào tạo khá bài bản các thủ pháp của nền công nghệ ấy mà đích lớn nhất (nếu không muốn nói độc nhất vô nhị) của những “Ông chủ Hollywood” (tên một tiểu thuyết của nhà văn Mỹ Fitzgerald) là câu khách đến rạp thật nhiều.
Ông còn nhiều bài phê bình điện ảnh, chỉ ra rằng, rất nhiều cái gọi là “tác phẩm điện ảnh” bản chất chỉ là phương tiện “móc túi” khán giả, còn những thí nghiệm trang nghiêm về nội dung - nghệ thuật thì bị quên lãng, bị coi rẻ, không được ủng hộ. Ông cũng không ngại nói thẳng: “Làm phim hay làm tiền” về những đạo diễn chiếm thế thượng phong với số lượng phim ra rạp, nhưng “đóng góp” cũng như “hệ lụy” dòng phim của họ đến đâu thì chỉ không chỉ người trong cuộc mới thấy rõ! Đau đáu, ấp ôm những kịch bản phim, nhưng để làm ra một bộ phim tử tế cho người xem, không hổ hang với chính bản thân mình - đó còn là nỗi vất vả của những đạo diễn không vây cánh, giữ chữ tín trong nghề, mà như ông tự gọi, những “hiệp sĩ cô độc”.
Ông còn tin ở sức mạnh của thi ca nữa hay không? tại sao những dòng thơ trung thực như thế đang chết giữa rừng “thơ” phù phiếm? bạn đọc của dòng thơ đó là những ai? - Theo tôi, đó cũng chính là những chất liệu của điện ảnh thứ thiệt mà tôi đang tìm cách biểu lộ chúng bằng công cụ phim ảnh.
Điều mà ông chấp thuận nhất trong bộ phim này là gì? - Chính là điều mà bạn đã phát hiện: “Tính triết lý của phim cũng không gượng ép”. Nếu sau nhiều năm tháng, người ta vẫn giữ được món quà quý đó, người ta sẽ trở thành thi sĩ, nhà văn. Còn kịch bản “Ký ức sông Hồng” mấy năm trước tôi đã viết trót hơn hai chục tập, gửi đi mấy nơi, hy vọng chờ đợi được đầu tư để làm thì bị cướp trắng mất, đành hùi hụi viết những cái khác.
Và tôi tin rất nhiều người đọc đã, đang và sẽ có đồng cảm như thế, đó chính là điều giúp tôi tin hơn ở “sức mạnh thi ca”. Gần đây, nhiều bài thơ của ông được cộng đồng mạng chú ý, bởi những gì không tải được vào phim, ông “chuyển hệ” văn học với lối viết thẳng băng, dữ dội mà cũng rất xúc động.
Trong số phim VN, có thể điểm mặt những phim ông thích? Vì sao? - Không nhiều lắm, ví dụ: “Bao giờ cho đến tháng mười”, “Thương nhớ đồng quê” (Đặng Nhật Minh), “Canh bạc” (Lưu Trọng Ninh), “Ngọn đèn trong mơ” (Đỗ Minh Tuấn).
Xem “Đảo xa”, lâu lắm rồi mới gặp lại cảm xúc chân thật trong một câu chuyện mang tính nhân bản, còn “Trái tim đầu thai” mang dáng dấp một kịch bản phúng dụ, hài hước nhưng sâu sắc.
Chỉ có điều, đành phải chịu “Sao cho sỉ nhục một lần mới thôi”! Xin cảm ơn ông. Giải Cánh diều Vàng cho nó là một ví dụ tốt cho Giải thưởng này của Hội ĐA. Thế nhưng, điều đáng buồn nhất là họ không học được ở nghệ thuật điện ảnh Mỹ những giá trị lớn vượt khỏi thương nghiệp (kể cả ở một ông chủ Hollywood từng tuyên bố sẵn sàng bỏ tiền ra làm phim dù chỉ một người vào rạp nhưng có thể tiến tới thảm đỏ Oscars và các giải danh giá khác của thế giới!).
Nhiều năm qua tôi đã thầm lặng vác máy quay ghi lại tư liệu như thế. Trong khi các bộ phim thương nghiệp được tung lên mạng la liệt, thì những bộ phim đàng hoàng, từng được phát sóng trên các đài truyền hình, lại bị chìm nghỉm.
Một phần cũng do cái “gu” của tôi chăng? Thú thật, có một thời kì dài nhiều người không thích xem phim truyện VN. Đó là những phim không chỉ mang một thứ tiếng nói điện ảnh khá độc đáo mà có dung lượng nhân bản lớn. Với tư cách là một nhà làm phim độc lập, giờ đây tôi có nhiều dự định làm phim. Trước mắt là Tùy bút về chùa Việt, Tùy bút về Cây lúa Việt, mỗi cái có độ dài ít nhất hai chục tập 30 phút, hiện đã có kịch bản tương đối, nhưng tôi đã rút kinh nghiệm cay đắng từ “Ký ức sông Hồng” rồi! Với một số truyện vừa (đã xuất bản) của tôi (như “Lũ muộn”, “Xòe trinh nữ”, v.
Với những giá trị kinh điển quý báu, thì đời đạo diễn vừa nói (cùng những thành phần khác của điện ảnh như quay phim, âm thanh, biên kịch. Ngoài điện ảnh Mỹ ra, còn những nền điện ảnh lớn khác như Pháp, Italia, Nga. “Cú và chim se sẻ”, bộ phim rất máu nóng của đạo diễn Mỹ mang hai dòng máu Việt Pháp Stephane Gauger là một phim dễ thương, nhất là không chạy theo xu hướng thương nghiệp, có cái gì đó khiến người xem liên tưởng tới những phim của Làn sóng mới (Pháp), Tân hiện thực (Italia) và rất đáng khuyến khích.
Những phim thị trường sôi động mấy năm qua tôi không xem được nhiều lắm, song cũng đủ để tự rút ra một số nhận định dành cho việc giảng dạy của mình. “Trái tim đầu thai” được 3 điểm cộng: Là phim “không biết trước”, tính triết lý của phim cũng không gượng ép, có kịch tính, trong khi nhiều phim Việt hầu như không có kịch tính thật. Nói tính triết lý thì to tát quá, thực ra thì tôi cũng muốn qua chất “phúng dụ” kiểu “Trái tim chó” của Bulgakov để động chạm tới một vấn đề nóng bỏng thời sự bằng hình tượng có tính khái quát - không chỉ là chuyện mua bán nội tạng trái phép tới lúc cần rung hồi chuông báo động, mà cái chính là thái độ lạnh lùng trước nỗi bất hạnh của con người giữa cái thời buổi chủ nghĩa thực dụng chủ nghĩa cực đoan lên ngôi.
Đạo diễn Nguyễn Anh Tuấn. Giữa văn học, điện ảnh có mối liên hệ nào không thể thiếu, theo ông? - Câu hỏi này đã có lần tôi hỏi sinh viên lớp đạo diễn truyền hình tôi đang chủ nhiệm rồi! Sau khi nghe SV giải đáp, tôi chỉ tóm lại: Nhà văn Nga Pautovsky đã từng nói: “Sự tiếp nhận thế cục một cách thi vị là món quà vĩ đại nhất mà tuổi thơ đã cho ta.
) Đã không có điều kiện tiếp nhận! Tại trường Đại học Sân khấu-Điện ảnh Hà Nội hiện thời (mà tôi có dự giảng dạy), các giáo trình điện ảnh Mỹ chỉ được coi là một trong những loại tài liệu để tham khảo, và các sinh viên điện ảnh và truyền hình của ta ít có nguy cơ bị rơi vào cái hố thương mại khủng khiếp của điện ảnh Mỹ; nhưng song song, bởi điều kiện vật chất quá thiếu thốn lạc hậu, họ lại thua kém rất xa các vị được đào tạo ở Hollywood về những kỹ năng thực hiện nghề nghiệp! Trong khi đó, những chính sách vĩ mô về đào tạo các đời điện ảnh nối tiếp (có việc rất quan yếu là cử sinh viên ra nước ngoài học tập) thì thường chỉ tồn tại trên các chỉ thị, nghị quyết, trong các hội thảo hội nghị nhàm chán! Với những “thế hệ đạo diễn bạc tỉ” nói trên, cùng với phim ngoại nhập “loại ba” tràn lan và sự làm lơ của các cấp lãnh đạo văn hóa - điện ảnh, phim Việt đã, đang và sẽ làm khán giả bội thực bởi thứ phim thương mại - tiêu khiển thuần túy; đó sẽ là một trong những “thảm họa” lớn nhất của phim Việt (theo một cách nói thân thuộc gần đây của công luận); thế nhưng họ đang có ảnh hưởng rất mạnh, là cái đích, là mẫu hình phải vươn tới của nhiều người làm phim trẻ, nhiều sinh viên điện ảnh! Người làm phim đàng hoàng thì tả tơi tìm tiền để thực hiện ý đồ sáng tác, kẻ dịp thì lăm lăm đục khoét, còn một số người có trách nhiệm trong ngành văn hóa nói chung và điện ảnh nói riêng thì thiển cận, song quả thực là cũng đã quá mỏi mệt, nản.
Ông có thể cho biết dự án làm phim tài liệu về các nhà văn, nhà văn hóa của mình? - Tôi đã có tư liệu hình ảnh của một số tác giả như Lưu Trọng Lư, Nguyễn Hữu Đang, Trần Dần.
Văn học bao giờ cũng là cái gốc, là cái hồn mai của điện ảnh. Tôi xin phép Pautovsky bổ sung: Người ta cũng có thể trở thành cả nhà điện ảnh nữa! Người nghệ sĩ ngôn từ và người nghệ sĩ nói chung đều cần có phẩm chất tâm hồn như nhau, mà điều quan yếu nhất là tình ái sâu xa đối với con người, với thiên nhiên. Trong thời hoàng kim của “Văn nghệ chủ nhật” (VTV3), ông đã đóng góp hàng chục tập phim truyện truyền hình do ông viết kịch bản: “Biển lặng”, Người kế thừa dòng họ”, “Hồn của đất” , “Lời ru muộn mằn”, “Chuyện học đường”, “Tầng cao nghiệt ngã”, “Phiên tòa tình yêu”, “Ông bầu ca nhạc”, “Họ đã từng yêu như thế”, “Bản lĩnh người đẹp” (16 tập, được khán giả bình chọn là phim yêu thích trong năm) v.
Những bài thơ của ông là góc ông sống thật nhất, quyết liệt nhất: “…Nhưng giả dụ thơ ca không còn là thơ ca nữa dám chắc những con bọ của Kafka không sinh sôi nảy nở như dịch hạch? Và nếu lương tâm của mọi nhà báo đều bị nỗi khiếp sợ bẻ gập queo ai dám chắc những tên giết người có dao hoặc không dao không thể mặc quan tài tòa?” (Khóc một thi sĩ, nhà báo) “Phải, hãy dũng cảm lên con, dù con đang làm một “kẻ ăn xin” rất lâu nữa trước khi là người biết cho và có khả năng cho người khác… Bởi lòng gan góc là nguồn cội của đôn hậu, Lương thiện - những danh từ đã bị lạm dụng, bị lợi dụng, thậm chí bị trộm cắp nội dung từ những người đáng yêu, trong đó có kẻ “ăn xin” độn như con.
V. Thực tế ngoài đời, không ít quan chức thoái hóa có thừa tiền để mua vài quả tim để thay chứ không phải là một như nhân vật Đại! Và họ vẫn đang sống nhơn nhơn trên sự thống khổ của dân lành mà chưa bị trừng phạt đích đáng như Đại! Phải chăng vì sự “nhạy cảm” như thế mà phim này chỉ gặt hái Bằng khen trong một LH Truyền hình toàn quốc tại Nha Trang? (mà tôi còn thích nó hơn cái phim “Đảo xa” được Huy chương Vàng của mình!).
(Anh dũng lên con). Đạo diễn Nguyễn Anh Tuấn (có một đạo diễn cùng tên nhưng dòng phim khác) từng làm nhiều phim; phim truyện nhựa đầu tay là “Vầng trăng lửa”. Tuy vậy, bộ phim này mới chỉ là sự thể nghiệm, vượt khỏi một phim tốt nghiệp của sinh viên, chưa đạt tới sự hoàn mỹ kinh điển ở nhiều phương diện.
Và cũng chính niềm tin ở thi ca, ở tính thiện của mọi người cũng giúp tôi đi qua nỗi vô vọng trước thực trạng điện ảnh - truyền hình bây chừ để nối nuôi ước vọng làm phim của mình.
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét