Trật tự ý tưởng mới cho doanh nghiệp nhà nước.

Mô hình thứ nhất là, thành lập ủy ban quản lý, giám sát doanh nghiệp quốc gia thuộc Chính phủ

Hay việc dùng các tập đoàn kinh tế, công ty quốc gia để bù lỗ, ổn định giá đều quá tốn kém, không hiệu quả và bị chia chác trong “lợi ích nhóm”. Dĩ nhiên, Bộ Kế hoạch và Đầu tư chọn mô hình thứ nhất, bởi mô hình thứ hai, về cơ bản không có gì khác so với cách quản lý kiểu “đười ươi giữ ống” trong nhiều năm qua. Tại nước hàng xóm Trung Quốc cũng có một cơ quan sở hữu các doanh nghiệp quốc gia, được gọi là Ủy ban Giám sát tài sản công (SASAC).

Các công ty sân sau này đang đem lại lợi nhuận hợp pháp cho tư nhân, phần lỗ do các công ty nhà nước chịu. Tiếp nối câu chuyện này của người tiền nhiệm, hơn một năm sau, cũng trước Quốc hội, Bộ trưởng Bùi vẻ vang dẫn ra tỉ dụ về trường hợp một viện trưởng một viện của Bộ ông, thực thi chỉ đạo của Bộ trưởng xuống tìm hiểu tình hình cụ thể của một tập đoàn, nhưng vị này khi đến nơi “không được tiếp, mà cũng không làm gì được họ!”.

Như vậy, nếu Bộ Kế hoạch và Đầu tư muốn thiết lập một trật tự mới cho các doanh nghiệp quốc gia theo mô hình na ná như SASAC này thì có thể dự cảm được trước mai sau là khó có được thành công, dù chỉ trong những năm đầu tiên.

Thực tại, mô hình cơ quan siêu bộ ôm trọn trong tay doanh nghiệp nhà nước này không mới. Tuy nhiên, cùng với sự lớn mạnh về kinh tế, sức ảnh hưởng của các công ty do SASAC quản lý cũng tăng theo. Ủy ban ban này được thành lập vào tháng 5/2003, sở hữu và quản lý khoảng 121 doanh nghiệp quốc gia lớn nhất Trung Quốc vì lợi ích chung.

Những nỗi bức xúc này được cộng dồn lại, và mới đây, Bộ Kế hoạch và Đầu tư đã trình lên Chính phủ coi xét hai mô hình quản lý doanh nghiệp nhà nước, hướng đến việc thiết lập một trật tự mới cho quản lý khối này.

(Nguồn: Thời báo Kinh tế Việt Nam). Có trường hợp, các công ty này xem các quyết định của SASAC đi ngược lại lợi ích của họ và tìm cách chống lại. Đây cũng là nội dung vốn đã được nêu rõ trong Điều 162, Luật Doanh nghiệp năm 2005: “Chính phủ hợp nhất quản lý quốc gia đối với doanh nghiệp; chỉ định một cơ quan chịu trách nhiệm trước Chính phủ chủ trì kết hợp với các bộ, ngành khác thực hành quản lý quốc gia đối với doanh nghiệp”.

Một thứ tự mới cho doanh nghiệp nhà nước vẫn tiếp kiến chờ được thiết lập. SASAC phải đấu tranh với các tổ chức đầy quyền lực và có các mối liên kết chính trị, khiến nó không thể hoạt động có hiệu quả như những năm đầu tiên.

Các doanh nghiệp nhà nước công ích hoặc nhỏ hơn do UBND cấp tỉnh, Tổng công ty Đầu tư và Kinh doanh vốn quốc gia (SCIC) thực hiện chức năng đại diện chủ sở hữu. Đồng thời, sẽ kiểm soát tốt hơn và dễ xác định, xử lý trách nhiệm của người đứng đầu, Đồng thời tạo dựng sân chơi bình đẳng giữa doanh nghiệp quốc gia và các thành phần kinh tế khác.

Mô hình thứ hai là, bộ quản lý ngành thực hành chức năng đại diện chủ sở hữu quốc gia thuộc các tập đoàn kinh tế, tổng công ty quốc gia. Như trong một nghiên cứu của Ủy ban Kinh tế của Quốc hội được ban bố hồi năm ngoái, đã có những phân tách sâu sắc về vấn đề ích lợi nhóm, sân sau tồn tại trong hoạt động của doanh nghiệp nhà nước, trong đó có nhấn mạnh rằng các công ty sân sau của con, cháu, thân quen của lãnh đạo các cấp đều là kinh tế tư nhân.

Hiện vẫn chưa rõ Chính phủ sẽ quyết định mô hình nào quản lý doanh nghiệp nhà nước - Ảnh minh họa. Mô hình kiểu cơ quan siêu bộ này cũng bảo đảm chuyên nghiệp hóa bộ máy tổ chức, cán bộ thực hiện chức năng đại diện chủ sở nhà nước, đảm bảo nắm bắt được thông báo về hoạt động của các doanh nghiệp này, góp phần nâng cao hiệu quả xử lý các công việc can hệ và vấn đề nảy sinh.

Hiện vẫn chưa rõ Chính phủ sẽ quyết định mô hình nào quản lý doanh nghiệp nhà nước. Trong 4 năm đầu tiên đi vào hoạt động, cơ quan này cũng đạt được một thành công, khi lợi nhuận của các công ty do SASAC quản lý đã tăng hàng trăm tỷ dân chúng tệ. Trước Quốc hội, trong một kỳ họp cách đây chừng 3 năm, Bộ trưởng Bộ Kế hoạch và Đầu tư, khi đó là ông Võ Hồng Phúc, đã làm rúng động cả Quốc hội khi ông gọi thẳng tên của hiện tượng các bộ bị các doanh nghiệp quốc gia “qua mặt” là bởi quyền hạn quản lý của các bộ đối với khối này chỉ như “đười ươi giữ ống”.

Các lý do để Bộ này xây dựng và đề xuất chọn lọc mô hình thành lập một ủy ban trực thuộc Chính phủ là khắc phục được hạn chế do chưa tách bạch chức năng đại diện chủ sở hữu với chức năng quản lý quốc gia của các cơ quan hành chính quốc gia và hợp với thông lệ quốc tế. Một ủy ban quản lý, giám sát doanh nghiệp nhà nước thuộc Chính phủ, như theo đề xuất của Bộ Kế hoạch và Đầu tư, cũng có thể sẽ rơi vào quên lãng, như những đề xuất kiểu như thành lập một trong hai cơ quan là ủy ban cách tân và phát triển hoặc Bộ Phát triển Kinh tế cách đây hơn 3 năm trước, Bộ này đã từng đề xuất, giờ cũng đã rơi vào quên lãng.