Mẫu Sếp DNNN và nỗi lo mất quyền khi cổ phần hóa.

Không làm rõ vấn đề này thì không thể xử lí nghiêm được người đứng đầu DNNN khi làm ăn thua lỗ

Một nền kinh tế thị trường mà khu vực DNNN lớn như vậy, ông Doanh cho rằng cầm chắc là không hiệu quả. Sợ phải chia sẻ quyền lực  Tuy nhiên, cái mà nhiều chuyên gia quan tâm nhất hiện thời khi thực hành cải cách DNNN là vấn đề con người, cũng như hoàn thiện các cơ chế quản lý DNNN.

Các ý tưởng, phương án tái cơ cấu không thuyết phục, chưa thực thụ là máu nóng của DN. Bởi thế dù đổi thay thế nào đi nữa cũng không có nhiều biến chuyển bởi vướng tư duy công chức.

Nếu vẫn là những con người của Nhà nước, ăn lương quốc gia, vẫn những tư duy cũ thì không khác gì bình mới rượu cũ và dẫn đến chẳng thể đổi thay triệt để. Theo chuyên gia kinh tế Lê Đăng Doanh, ở những nước tiên tiến, tỷ trọng DNNN chiếm tỷ trọng rất nhỏ trong nền kinh tế quốc dân, khoảng dưới 10%.

Về phía quản lý quốc gia đến nay cũng cho thấy đang thiếu những biện pháp mạnh tay để canh tân triệt để các DNNN. Trên thế giới, không có một nền kinh tế thị trường nào mà quốc doanh chiếm một tỷ lệ lớn như Việt Nam.

Không muốn thay đổi?  cải cách DNNN đã được thực hiện từ lâu với việc chuyển đổi, sắp xếp, cổ phần hóa DNNN. Theo chuyên gia kinh tế Phạm Nam Kim, lãnh đạo DNNN ở Việt Nam hiện không khác gì một công chức. Đây là lý do khiến nhiều DNNN hoạt động kém hiệu quả nhưng các sếp vẫn tại vị đến khi nghỉ hưu. Vì thế, dù kết quả thương thuyết có như thế nào, thì kiểu hoạt động như của các DNNN Việt Nam bấy bấy lâu sẽ khó có thể tồn tại trong "sân chơi" TPP.

Với các tập đoàn, tổng công ty 91, nhân sự từ ủy viên hội đồng thành viên, giám đốc điều hành đều phải qua bộ quản lý ngành và Bộ Nội vụ thẩm định, sau đó mới trình Thủ tướng coi xét. Hơn nữa việc, cổ phần hóa chỉ mới là hình thức chuyển đổi chủ sở hữu của DNNN chứ chưa thực sự đúng nghĩa, chưa mang lại kết quả như chờ mong. Giám đốc có quyền bao nhiêu, người đại diện chủ sở hữu quyền bao lăm.

Tuy nhiên, kết quả thực tiễn lại cho thấy, dù rất quyết liệt nhưng khó hoàn tất kế hoạch đề ra.

Để có những người lãnh đạo DN có quyết tâm cao và có tư duy, chiến lược, tầm nhìn xa nhằm đưa công cuộc cách tân đến thành công thì việc cần thiết là dùng biện pháp mạnh, thậm chí thải hồi lãnh đạo cấp cao.

Chỉ đơn cử vấn đề, Chính phủ đề nghị thoái vốn để khắc phục đầu tư ngoài ngành và sở hữu chéo, song cũng lại đề nghị không được làm thất thoát vốn khi thị trường chứng khoán, bất động sản đóng băng và xì hơi.

Có vẻ như tốc độ cải cách càng ngày càng chậm lại, nhất là khi động chạm tới những DNNN lớn.

Khối doanh nghiệp này hiện chiếm đến 70% vốn đầu tư toàn tầng lớp, 50% đầu tư quốc gia, 60% vốn vay từ nhà băng và chiếm tới hơn một nửa tổng nợ xấu. Muốn thành công thì các "sếp" cần phải quyết tâm thực hiện và lãnh đạo quá trình cải cách cũng như ban hành chính sách thưởng phạt nghiêm minh. Ngay cả việc kỷ luật nhẹ nhàng lãnh đạo một DNNN còn khó, huống chi cách chức.

Quốc gia chỉ cử người đại diện của mình giám sát các hoạt động dựa trên những tiêu chí đặt ra

Mới đây Bộ Tài chính đã phải đề xuất lên Chính phủ một biện pháp hành chính là có thể cất chức đối với lãnh đạo DNNN trì hoãn, không tiến hành thoái vốn ngoài ngành để buộc người đứng đầu DN thực thụ phải đẩy nhanh tiến độ hoặc chịu xử lý.

Bên cạnh đó, các cấp quản lý trung gian thường có suy nghĩ cải tổ sẽ dẫn đến nguy cơ những người cũ mất việc làm hoặc bị thay bởi những người mới.

Theo bà Đào Thị Thiên Hương, Phó giám đốc Dịch vụ tham vấn PWC Việt Nam, khái niệm tái cấu trúc đến nay có nhẽ đã trở thành câu cửa miệng của nhiều DN, nhưng thực sự tái cấu trúc như thế nào không hề đơn giản. Cùng với đó, phải làm rõ hơn nữa mối quan hệ giữa chủ sở hữu quốc gia, người đại diện chủ sở hữu với người thực hiện quyền sở hữu tức chủ DN.

Theo ông Kim, cần phải thay đổi quy chế dành cho những người lãnh đạo và nhân sự trong các DNNN giờ. Chính thành ra, nhiều DNNN đã vin cớ này để chậm thoái vốn.

Bà Hương cho hay từ thực tế tham vấn cho các DN Việt Nam bà thấy nổi lên vấn đề: khi thực hành tái cấu trúc một cách trang nghiêm và khoa học sẽ khiến DN hoạt động theo hệ thống, ít phụ thuộc vào một số cá nhân chủ nghĩa song song dẫn đến việc phải san sớt quyền lực, điều này thường không dễ chấp thuận bởi chính những người đang nắm giữ quyền lực đó. Ngoài ra, cần có sự tham gia sâu rộng của cấp quản lý trung gian, hội tụ vào việc đề ra giải pháp và hướng tới lợi.

Tư tưởng quản lý và kỹ năng quản trị chưa được cải thiện, vẫn mang nặng phong cách cũ.

Mọi việc đều xin quan điểm "cấp trên". Tại Việt Nam, DNNN đang chiếm tỷ trọng rất lớn tới khoảng 28% GDP, nếu cộng với 5 ngân hàng thương mại quốc doanh, tỷ trọng lên đến 34% GDP. Chưa kể thay rồi thì việc chọn người cũng không hề đơn giản. Đạt được, bà Hương nhấn mạnh.

Cách tân cần phải đặt trọng điểm vào thay đổi là con người và quy chế quản lý DNNN. "Tôi tin rằng, tái cấu trúc đối với các DN Việt Nam không đơn thuần là lập chiến lược thoái vốn ở một mảng kinh doanh nào đó, hay cổ phần hóa mà là cuộc cách tân tổng thể từ chiến lược, cấu trúc DN đến quy trình, công nghệ và con người" - bà nói.

Yêu cầu về canh tân DNNN tuy có khác biệt ở từng quốc gia, song nền tảng thị trường là nhân tố bất di bất dịch với cả thảy các thành viên TPP trong tương lai.

Cải cách DNNN là yêu cầu chẳng thể thiếu khi Việt Nam thương lượng nhập TPP (ảnh minh họa) Theo đánh giá của Thứ trưởng Bộ Tài chính Trần Văn Hiếu tại một hội thảo hồi tháng 5 vừa qua, chất lượng nhiều đề án tái cơ cấu mà DNNN đã trình chỉ nặng về mỏng thành tích, chung chung.

Người thi hành rất thoải mái do không phải là người quyết định, đẩy bổn phận lên cấp cao hơn. (Ảnh minh họa) Trong đó, vấn đề con người vẫn là quan trọng nhất. Nói vậy nhưng làm được việc này là không hề đơn giản.

Trước tiên, lãnh đạo DNNN không nên là người của quốc gia mà cần thuê ngoài. Cách làm nhân sự bấy lâu ở các DNNN vẫn hao hao việc chọn nhân sự cho cơ quan quốc gia, thành thử rất khó thay đổi lãnh đạo.